Erzurum'da Kuyumcu Belgesi: Oltu Taşı ve Taşhan Şehrinde Belgeli Kuyum Ticareti

Erzurum, coğrafi işaretli Oltu taşı ("kara kehribar") ve Mimar Sinan'ın eseri Rüstem Paşa Bedesteni'ndeki (Taşhan) nesiller boyu süren Oltu taşı-gümüş-altın geleneğiyle Anadolu'nun köklü kuyumculuk merkezlerinden biridir. Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik gereği perakende kuyum ticareti yapan işletmede sahibin, yetkili temsilcinin veya en az bir tam zamanlı çalışanın belgeli olması aranır; bu şart MYK Kuyumcu (21UY0441-4, Seviye 4), 3308 ustalık belgesi ya da kuyumculuk alanı mezuniyet muafiyetiyle karşılanabilir. Belgenin gerekliliğine ilişkin kesin durum ve yetki belgesi başvurusu için resmi merci Erzurum Ticaret İl Müdürlüğü'dür ve işlem Kuyum Ticareti Bilgi Sistemi (KTBS) üzerinden yürütülür.

Erzurum'da Kuyum, Oltu Taşı ve Taşhan Geleneği

Oltu taşı ("kara kehribar"), yalnızca Erzurum'un Oltu ilçesi ve çevresinde çıkarılan yarı değerli organik bir taştır ve TÜRKPATENT nezdinde mahreç işareti (coğrafi işaret) olarak tescillidir; tescil numarası 192, tescil tarihi 27 Kasım 2015 olup başvuru Oltu Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapılmıştır. Erzurum'da bu taş çoğu zaman altın ve gümüş montürle işlenerek tespih, yüzük, kolye, broş ve ağızlık gibi takı ve süs eşyasına dönüştürülür.

Kentin kuyum ticaretinin kalbi, Kanuni Sultan Süleyman'ın damadı ve sadrazamı Rüstem Paşa adına 1554-1561 yılları arasında Mimar Sinan'a yaptırılan Rüstem Paşa Bedesteni'dir; halk arasında 'Taşhan' olarak bilinir. Yakutiye ilçesindeki bu iki katlı, dikdörtgen avlulu ve avlu çevresinde 32 odası bulunan tarihi bedesten bugün Oltu taşı ve gümüş ustalarının hem üretim hem satış yaptığı bir çarşıdır; taş işleme atölyeleri ile perakende dükkânlar iç içedir.

Erzurum'daki kuyum-sarraf esnafının bağlı olduğu meslek kuruluşu Erzurum Kuyumcular Esnaf ve Sanatkarlar Odası'dır; bu bir ticaret odası değil, Erzurum Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (EESOB) ile Türkiye Madeni Eşya Sanatkarları Federasyonu çatısı altında faaliyet gösteren bir esnaf ve sanatkarlar odasıdır. Kuyum ticareti yetki belgesi başvurusunda istenen oda faaliyet belgesini kuyumcu esnafı bu odadan alır.

Perakende kuyum ticareti Yakutiye ilçesinin tarihi merkezinde yoğunlaşır: Rüstem Paşa Bedesteni/Taşhan (Adnan Menderes Caddesi çevresi) Oltu taşı ve gümüşün, Rabia Ana Mahallesi ile Taşmağazalar Caddesi ve Cumhuriyet Caddesi çevresi ise altın perakendesinin öne çıktığı kuyumcular çarşısıdır.

Oltu taşı imalatının üssü, taşın çıkarıldığı Oltu ilçesidir; ilçede çok sayıda taş işleme atölyesi bulunur ve üretimin bir bölümü kadın ustalar tarafından sürdürülür. Bu nedenle Erzurum kuyumculuğu, imalat (Oltu atölyeleri), perakende satış (Yakutiye çarşıları) ve turistik hediyelik eksenlerini bir arada barındırır; ürünler İstanbul Kapalıçarşı'ya ve yurt dışına da gönderilir.

Erzurum kuyumculuğu babadan oğula aktarılan aile atölyelerinde el aletleriyle sürdürülen Oltu taşı işlemeciliği ile klasik altın-gümüş perakende kuyumculuğunu bir arada yaşatır. Yönetmelikteki belge şartı esasen perakende kuyum (kıymetli maden/mücevher) ticareti yapan işletmeleri ilgilendirdiğinden, bir işletmenin faaliyetinin salt imalat mı yoksa perakende kuyum ticareti mi sayılacağının kesin değerlendirmesini Erzurum Ticaret İl Müdürlüğüne teyit ettirmek gerekir.

Rüstem Paşa Bedesteni (Taşhan): şehrin tarihi kuyum çarşısı

Erzurum'da kuyum ticaretinin tarihî merkezi, halk arasında 'Taşhan' olarak bilinen Rüstem Paşa Bedesteni'dir. Yapı, Kanuni Sultan Süleyman'ın damadı ve sadrazamı Damat Rüstem Paşa adına, 1554-1561 yılları arasında dönemin baş mimarı Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir. İki katlı bedesten, dikdörtgen bir avlu etrafında sıralanan ve doğu-batı yönünde iki kemerli kapıyla ulaşılan yaklaşık 32 odadan oluşur. Yakutiye ilçesinin tarihi çekirdeğinde yer alan bedesten, yüzyıllardır kentin ticaret hayatının kalbi olmuştur. Bugün Taşhan, esas olarak Oltu taşı ve gümüş eşyanın üretilip satıldığı bir kuyum çarşısıdır. Odaların bir bölümünde ustalar Oltu taşını tespih, yüzük, kolye ve süs eşyasına dönüştürürken, diğer bölümünde perakende satış yapılır; yani taş işleme atölyeleri ile satış dükkânları iç içe geçmiştir. Bu yapı, Erzurum kuyumculuğunun imalat ve perakendeyi aynı mekânda buluşturan geleneksel karakterini somut biçimde yansıtır. Belge yükümlülüğü bakımından, bir dükkânın faaliyetinin ağırlıklı olarak atölye/imalat mı yoksa perakende kuyum ticareti mi olduğu ayrımı önemlidir ve bu ayrımın kesin değerlendirmesi Erzurum Ticaret İl Müdürlüğüne aittir.

Erzurum Kuyumcular Esnaf ve Sanatkarlar Odası ve esnaf yapısı

Erzurum'daki kuyumcu ve sarraf esnafının bağlı olduğu meslek kuruluşu Erzurum Kuyumcular Esnaf ve Sanatkarlar Odası'dır. Adından da anlaşılacağı gibi bu bir ticaret odası değil, esnaf ve sanatkarlar odasıdır; Erzurum Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (EESOB) ile ülke genelinde kuyumcu odalarının çatı örgütü olan Türkiye Madeni Eşya Sanatkarları Federasyonu bünyesinde faaliyet gösterir. Odanın merkezi Yakutiye ilçesi Rabia Ana Mahallesi çevresinde, yani kentin kuyumcular çarşısının içinde yer alır. Odanın kuyum belgelendirme süreciyle doğrudan ilgisi, esnaf kaydı ve oda faaliyet belgesi düzenleme rolüdür. Kuyum ticareti yetki belgesi başvurusunda, işletmenin bağlı olduğu odadan alınmış ve kuyum ticaretini faaliyet alanları arasında gösteren güncel bir oda faaliyet belgesi (genellikle son üç ay içinde alınmış) istenir. Buna karşılık, kişinin kuyumculuk yeterliliğini kanıtlayan MYK/3308 belgesi veya mezuniyet muafiyeti oda tarafından verilmez; bunlar ayrı bir sistemin konusudur. Dolayısıyla oda esnaf kaydı ve faaliyet belgesi için başvurulacak yerdir, mesleki yeterlilik belgesi için değil.

Kuyum ve sarraf ticaretinin yoğunlaştığı bölgeler

Oltu taşı: coğrafi işaretli 'kara kehribar' ve gümüş işçiliği

Erzurum kuyumculuğunun en ayırt edici unsuru Oltu taşıdır. 'Kara kehribar' olarak da anılan bu siyah, hafif ve işlenebilir organik taş, esas olarak Oltu ilçesi ve çevresinden çıkarılır ve TÜRKPATENT nezdinde mahreç işareti (coğrafi işaret) olarak tescillidir. Coğrafi İşaretler Portalı kaydına göre tescil numarası 192, tescil tarihi 27 Kasım 2015'tir ve tescili Oltu Ticaret ve Sanayi Odası yaptırmıştır. Mahreç işareti niteliği, ürünün üretim veya işleme aşamalarından en az birinin belirlenen coğrafi alanda (Oltu ve çevresi) gerçekleşmesi gerektiği anlamına gelir. Oltu taşı, ustaların elinde altın ve gümüş montürlerle birleştirilerek tespih, yüzük, kolye, broş ve ağızlık gibi ürünlere dönüştürülür; işlemeciliğin bölgede iki yüz yılı aşan bir geleneği olduğu belirtilir. Üretim Oltu'daki atölyelerde yoğunlaşır ve bu ürünler İstanbul Kapalıçarşı gibi merkezlere ve yurt dışına da gönderilir. Bu tablo, Erzurum'un kuyum kimliğini yalnızca altın perakendesinden ibaret olmayan; imalat, perakende ve turistik hediyelik boyutlarını bir arada taşıyan özgün bir yapı olarak öne çıkarır. Bir işletmenin ağırlıklı olarak taş işleme/imalat mı yoksa kıymetli maden perakende ticareti mi yaptığı, yönetmelikteki belge yükümlülüğü açısından farklı değerlendirilebileceğinden bu ayrımın İl Ticaret Müdürlüğüne teyit ettirilmesi önerilir.

Erzurum'da kuyumcu belgesi nasıl ve nereden alınır?

Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik (14.04.2021 tarihli, 31454 sayılı Resmî Gazete; 19.03.2022 tarihli 31783 sayılı değişiklikle Mesleki Yeterlilik Belgesi de kabul edilir), perakende kuyum ticareti yapan işletmelerde işletme sahibinin, yetkili temsilcinin veya en az bir tam zamanlı çalışanın kuyumculuk alanında belgeli olmasını arar. Bu şart üç yoldan biriyle karşılanabilir: (1) MYK Kuyumcu Ulusal Yeterliliği 21UY0441-4 Seviye 4 mesleki yeterlilik belgesi, (2) 3308 sayılı Kanun kapsamında alınmış kuyumculuk ustalık belgesi, ya da (3) kuyumculuk/kuyumculuk teknolojisi alanında diploma ile sağlanan mezuniyet muafiyeti. Yetki belgesi başvurusunun kendisi, Ticaret Bakanlığı'nın Kuyum Ticareti Bilgi Sistemi (KTBS) üzerinden çevrimiçi yapılır; başvuru, işletmenin bulunduğu ildeki Ticaret İl Müdürlüğü tarafından incelenip sonuçlandırılır. Erzurum için bu merci Erzurum Ticaret İl Müdürlüğü'dür (erzurum.ticaret.gov.tr). Bir işletmenin belge kapsamına girip girmediği, hangi belge/muafiyetin geçerli olacağı ve gerekli evraklar (oda faaliyet belgesi, vergi borcu durumu vb.) konusundaki kesin ve bağlayıcı değerlendirme İl Ticaret Müdürlüğüne aittir; bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. MYK Kuyumcu belgesi bakımından Brodemy belge düzenleyen bir kurum değildir; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesi gereği belgelendirmeyi TÜRKAK akreditasyonuna sahip yetkili belgelendirme kuruluşları yapar ve Brodemy bu sürece aracılık eder. Teorik ve uygulamalı sınavın yeri belgelendiren kuruluşa göre değişir; sınavın mutlaka Erzurum'da yapılacağına dair bir garanti verilemez. Süreç, belge türü seçimi ve başvuru hakkında bilgi için 0543 113 17 44 numaralı hattan destek alınabilir.

Belge bilgileri

MYK Kodu21UY0441-4 (Seviye 4)
Zorunlu mu?Evet — Kuyum Ticareti Yönetmeliği (RG 31454, 14.04.2021; değişiklik RG 31783); MYK / ustalık / mezuniyet muafiyeti (3 yol)
SınavA1 (15 soru) + A2 (20 soru + performans); baraj %70
Geçerlilik5 yıl
2026 belge masrafı1.500 TL (sınav ücreti kuruluşa göre ~6.000–11.750 TL + KDV)
İŞKUR sınav iadesiUygulanmaz (yalnız tehlikeli/çok tehlikeli işler)

Brodemy belge DÜZENLEMEZ; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle çalışan, TÜRKAK akredite bir belgelendirme kuruluşuna başvuru sürecinde aracılık eder. Sınav ve değerlendirme yeri ilgili belgelendirme kuruluşuna göre değişir; sınavın Erzurum'da yapılacağına dair bir şehir garantisi verilemez. İşletmenizin belge yükümlülüğü ve hangi belge yolunun (MYK 21UY0441-4 Kuyumcu, 3308 ustalık belgesi veya kuyumculuk alanı mezuniyet muafiyeti) sizin durumunuza uyduğu konusundaki kesin bilgi için Erzurum İl Ticaret Müdürlüğüne danışmanız önerilir. Bilgi ve yönlendirme: 0543 113 17 44.

Erzurum'de resmi başvuru ve yerel kaynaklar

Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Sınav yeri belgelendiren kuruluşa göre değişir; Erzurum'da yapılma garantisi yoktur. Belgenin gerekli olup olmadığı ve muafiyet durumunun kesin değerlendirmesi Erzurum Ticaret İl Müdürlüğüne aittir. Bilgi ve destek: 0543 113 17 44.

Erzurum'e özel sorular

Erzurum'da kuyum ticareti yetki belgesi başvurusu nereye yapılır?

Başvuru, Ticaret Bakanlığı'nın Kuyum Ticareti Bilgi Sistemi (KTBS) üzerinden çevrimiçi yapılır ve işletmenin bulunduğu il olan Erzurum'da, Erzurum Ticaret İl Müdürlüğü tarafından incelenip sonuçlandırılır. Başvuruda oda faaliyet belgesi, vergi borcu durumu gibi evraklar istenir; gerekli belge türü ve muafiyet durumu için kesin bilgi bu müdürlükten alınmalıdır.

Erzurum'da Oltu taşı işleyen ya da satan esnaf da kuyumcu belgesi almak zorunda mı?

Yönetmelikteki belge şartı esas olarak perakende kuyum (kıymetli maden/mücevher) ticareti yapan işletmeleri kapsar. Salt Oltu taşı imalatı/atölye faaliyeti ile perakende kuyum ticareti yönetmelik açısından farklı değerlendirilebilir. İşletmenizin faaliyetinin hangi kapsama girdiğini ve belge gerekip gerekmediğini Erzurum Ticaret İl Müdürlüğüne teyit ettirmeniz gerekir.

Erzurum Kuyumcular Esnaf ve Sanatkarlar Odası kuyumcu belgesi veriyor mu?

Hayır. Oda, esnaf kaydınızı tutar ve yetki belgesi başvurusunda istenen oda faaliyet belgesini düzenler; ancak mesleki yeterlilik (MYK), 3308 ustalık belgesi ya da mezuniyet muafiyeti oda tarafından verilmez. MYK Kuyumcu belgesi için sınav ve belgelendirme, TÜRKAK akreditasyonlu yetkili belgelendirme kuruluşlarınca yapılır.

Kuyumcu belge sınavı Erzurum'da mı yapılıyor?

MYK Kuyumcu (21UY0441-4) belgesinin teorik ve uygulamalı sınavının yeri, belgelendirmeyi yapan TÜRKAK akredite kuruluşa göre değişir; sınavın mutlaka Erzurum'da yapılacağına dair bir garanti yoktur. Brodemy belge düzenlemez, bu sürece aracılık eder; sınav yeri ve tarihi için başvuru öncesinde bilgi alınması önerilir.

Erzurum'da kuyumculuk belgesi şartını hangi yollarla karşılayabilirim?

Üç yol vardır: MYK Kuyumcu Ulusal Yeterliliği 21UY0441-4 Seviye 4 belgesi, 3308 sayılı Kanun kapsamında kuyumculuk ustalık belgesi ya da kuyumculuk alanındaki diplomayla sağlanan mezuniyet muafiyeti. Perakende kuyum işletmesinde sahibin, yetkili temsilcinin veya en az bir tam zamanlı çalışanın bu belgelerden birine sahip olması yeterli sayılır; hangisinin sizin için uygun olduğunu İl Ticaret Müdürlüğü değerlendirir.

Genel sorular (kuyumcu-belgesi)

Kuyumcu belgesi zorunlu mu?

Evet. Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik (14.04.2021, RG 31454; 19.03.2022/31783 değişikliğiyle MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi de kabul edildi) gereği kuyum ticaretiyle iştigal eden işletmede sahip VEYA en az bir tam zamanlı çalışanın MYK belgesi, 3308 ustalık belgesi veya geçerli mezuniyet muafiyetine sahip olması zorunludur.

Belge için üç yol nedir; mezunlar muaf mı?

Şart üç yoldan biriyle karşılanır: (1) MYK Kuyumcu (Perakende) Seviye 4 belgesi, (2) 3308 ustalık belgesi, (3) kuyumculuk alanı ile ilgili orta veya yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ustalık ve mesleki yeterlilik belgesi şartından muaftır (Yönetmelik Madde 6/2).

Kuyumcu belgesi sınavı nasıl yapılır?

İki zorunlu birim sınavı vardır: A1 — 15 çoktan seçmeli soru, 23 dakika; A2 — 20 çoktan seçmeli soru (30 dk) ve uygulamalı performans sınavı (60 dk). Her birimde geçme barajı %70’tir; performansta ayrıca kritik adımların tamamından geçmek gerekir.

Kuyumcu belgesi ne kadar, ücreti nedir?

Devlet payı MYK belge masrafı 2026’da 1.500 TL’dir. Sınav/belgelendirme ücreti yetkili kuruluşa göre değişir; tam yeterlilik için yaklaşık 6.000–11.750 TL + KDV aralığında olabilir. Net tutar için başvurulacak kuruluşun güncel tarifesini esas alın.

Kuyumcu belgesinde devlet teşviki/sınav ücreti iadesi var mı?

İşsizlik Sigortası Fonu’ndan sınav ücreti iadesi yalnızca tehlikeli ve çok tehlikeli işler kapsamındaki mesleklere uygulanır. Kuyumcu (Perakende) bir ticaret/satış mesleği olduğundan bu kapsamda görünmemektedir; dolayısıyla bu iade kuyumcu için genel olarak uygulanmaz. Güncel durumu kuruluş/İŞKUR ile teyit edin.

İlgili sayfalar

Diğer şehirler

İstanbul · Ankara · İzmir · Bursa · Gaziantep · Konya

Bu sayfa, Kuyumcu (Perakende) (MYK Seviye 4) — Seviye 4 belgesinin Erzurum'e özel bağlamını anlatır. Belgenin tam rehberi ve başvuru →

Son güncelleme: 18.07.2026 · Brodemy · Brodemy